“MacDonald’s vind ik zo lekker. Ik ga het liefst naar de McDrive, want dan hoef ik in het restaurant niet die blikken van mensen te zien, die zeggen: Wat doe jij hier, dikzak?”

Een uitspraak van Fimme Bakker uit Zwaargewicht, zijn nieuwe cabaretvoorstelling. Gisteren genoot ik in Theater Pepijn van de tweede try-out. Een show met een lach en een traan. Met veel zelfspot vertelt Fimme hoe hij, na herstel van langdurig alcohol en drugs-gebruik, nog steeds kampt met verslavingsgevoeligheid.
Die alcohol en drugs kregen vervanging in overmatig eten. Hoewel het goed met hem gaat (hij kan het niet vaak genoeg zeggen) en hij gelukkig is in zijn verse huwelijk, worstelt Fimme met zijn lijf en met zijn hunkering naar voedsel.

Herkenning

In zijn prachtig emotioneel gezongen lied ‘Morgen ben ik dun’, herkent iedereen zich die schommelt in gewicht en al meerdere diëten heeft geprobeerd. Het verlangen naar iets lekkers, is vaak toch net wat groter dan het verlangen om dun te zijn. En daar sta je dan ’s ochtends, starend naar die glazen plaat met batterij onder je voeten, die opnieuw een kilo meer aangeeft.

In mijn documentaire Waarom stopt ie niet gewoon? leg ik uit dat we eigenlijk allemaal verslavingsgevoelig zijn. Dat kan zich uiten in drugs en alcohol, maar ook in overmatig sporten, werken of eindeloos scrollen op social media. We zoeken allemaal manieren om de druk, ellende en stress van het dagelijkse leven even te vergeten.

Suiker en het beloningssysteem

Eten is misschien wel de grootste verslaving waar veel mensen mee kampen — al realiseren ze zich meestal niet dat het om een verslaving gaat. Vooral suiker speelt een grote rol. Suiker, vaak in combinatie met vet en zout, activeert het beloningssysteem in onze hersenen: dit is fijn, dit wil ik nog een keer. Dat is hetzelfde beloningssysteem dat ook bij alcohol en drugs betrokken is. Elke hap geeft even troost, rust of plezier. Maar hoe vaker je dat doet, hoe minder sterk dat gevoel wordt, en hoe meer je nodig hebt om het opnieuw te voelen.

Geen zoetekauw

Ik hoor je al denken: “Maar ik ben helemaal geen zoetekauw, ik houd meer van hartig.” Maar daarmee houd je jezelf voor de gek. Ook in veel hartige producten zitten suikers of snelle koolhydraten verstopt. Een stuk pizza levert je ongemerkt een flinke hoeveelheid koolhydraten op die je bloedsuiker snel laten stijgen. Zelfs een glas sinaasappelsap — dat gezond klinkt — bestaat, zonder de vezels van de hele sinaasappel, vooral uit suiker. Vaak eet of drink je niet omdat je honger hebt, maar omdat je brein vraagt om dat snelle, prettige gevoel.

Ik kan het weten. Ik eet volgens de Keto-methode. Niet omdat dit dé oplossing is voor iedereen, maar omdat het mij helpt om patronen te zien. Het betekent dat ik veel moet laten staan, maar van andere dingen juist weer meer eet. Daardoor zie ik hoe diep suiker en snelle koolhydraten in ons dagelijkse eten verweven zijn — en hoe normaal we dat zijn gaan vinden.

Je verslaving erkennen

Is dit de zoveelste blog over het volgen van een dieet? Nee. Wat ik wil laten zien, is dat verslaving in veel vormen komt. We zijn geneigd hard te oordelen over mensen die alcohol of drugs gebruiken. We ervaren soms overlast en vinden daar van alles van. En we kijken iemand die extreem dik is na. Maar hoe vaak sta je stil bij je eigen verslavende gedrag? En bij wat daar misschien onder ligt?

Als we erkennen dat we met onze verslaving iets proberen te verdoven of te verstoppen, kunnen we ons afvragen wat dat gevoel eigenlijk is. Ik voel me bijvoorbeeld vaak onmachtig en boos over de verwoestende invloed van een paar autoritaire mannen op de wereldvrede. Versgebakken American chocolate chip cookies van de Jumbo, met een kopje thee, geven dan heel even troost. Als dat te vaak gebeurt, schaam ik me. Tegelijk realiseer ik me: dit is niet mijn schuld. De verleidingen om te eten zijn overal, en onze eetverslaving wordt actief in stand gehouden door fabrikanten en reclame.

Wat helpt me dan wel? Soms is dat iets kleins: een wandeling, zingen achter de piano, of iemand bellen om mijn zorgen te delen.

De vicieuze cirkel van schaamte en schuld

Bij ernstige eetproblematiek kan iemand in een vicieuze cirkel terechtkomen: zich ongelukkig voelen, gaan eten, aankomen, schaamte ervaren, zich terugtrekken, en opnieuw gaan eten. Langzaamaan raakt hij in een isolement. Dan is het belangrijk om hulp te zoeken. Voor problematiek rondom eten, zoals boulimia of binge-eating disorder, is gespecialiseerde zorg beschikbaar, via de eetstoorniszorg en soms ook via de verslavingszorg.

Schaamte en schuldgevoel zijn vaak de grootste drempels om hulp te zoeken. Laten we die samen proberen te verminderen. Ik moet ineens denken aan de gevleugelde uitspraak van mijn moeder, vroeger: “Pest nooit een dik meisje.”
Ik zal het niet doen, mam.

---

Gratis download

Bij deze blog maakte ik de gratis paper ‘5 vragen die je jezelf stelt vóórdat je het
koekje in je mond steekt’. Niet over wat je moet eten, maar over wat eetdrang je probeert te vertellen. Over schaamte, triggers en wat kan helpen op momenten dat eten meer is dan honger. Doe er je voordeel mee!

Meer informatie over de documentaire ‘Waarom stopt ie niet gewoon?’, vertoningen, en een formulier om je in te schrijven voor mijn nieuwsbrief vind je hier.