Leave your morality at the door – filosofische gespreksvoering
14 mei 2025
Hoe krijg je als filmmaker of tekstschrijver niet alleen mooie antwoorden, maar eerlijke inzichten? Hoe haal je in een nagesprek, interview of artikel meer boven dan de eerste ‘shitty’ versie van een verhaal? Filosofische gespreksvoering helpt daarbij.
Afgelopen weekend volgde ik het seminar Critical Thinking and the Art of Questioning van Ariane van Heijningen (Denkplaats) en Leila Millon (Institute of Philosophical Practices, Frankrijk). En daar leerde ik: echte verdieping begint bij het loslaten van je oordeel. Of zoals Leila het zegt: “Leave your morality at the door.”
Twee stijlen filosofische gespreksvoering, één doel
Het was een waar feest om beide powervrouwen in actie te zien. Zoveel ze op elkaar lijken met hun rode haren, zo verschillend is hun stijl. Ariane doceert rustig en helder, Leila confronteert scherp en intens. Wat ze gemeen hebben: hun filosofische gespreksvoering brengt je in beweging. Geen vrijblijvend geklets, maar vragen die schuren — en precies dáárdoor iets in gang zetten.
De kracht van filosofische gespreksvoering
Kritische vragen stellen op filosofische wijze draait om taal. Om de betekenis van woorden, de associaties die je erbij hebt, het kunnen benoemen van het onbenoembare. En natuurlijk begint het met echt luisteren. Niet alleen naar de letterlijke woorden, maar naar de concepten die daaronder liggen. En daar komt moraliteit om de hoek kijken. Als vragensteller laat je je oordeel thuis. Je hebt geen mening over goed of fout. Je onderzoekt.
Want iemand kan gul én egoïstisch zijn. Kan het ene moment liefdevol handelen en het volgende vanuit angst. Kun je een situatie bedenken waarin egoïsme wenselijk is? Noem je het dan nog steeds een slechte eigenschap?
Wat het mij als maker oplevert
Voor mij als tekstschrijver en filmmaker levert deze manier van denken en bevragen in filosofische gespreksvoering iets wezenlijks op. In interviews toon ik meestal empathie, probeer ik de ander te begrijpen, de andere kant van het verhaal te horen. Maar sommige verhalen vragen niet om begrip, maar om verdieping.
Door kritischer en preciezer te luisteren, krijg je als maker rijkere antwoorden. Antwoorden die verder gaan dan het bekende script. Wat gaat er écht om in die persoon? Welke overtuigingen of eigenschappen bepalen zijn handelen?
Of ik nu een film maak, een interview schrijf of een nagesprek leid: deze werkwijze helpt me om onder de oppervlakte te komen. Dat is niet altijd comfortabel — maar wel betekenisvol.
Oefening baart kunst
Bij de nagesprekken rondom mijn documentaire Waarom stopt ie niet gewoon? zie ik bijvoorbeeld hoe waardevol het is om net een laagje dieper te gaan. Niet alleen vragen of iemand het herkent, maar doorvragen: Wat raakt jou hierin? Welke overtuiging zit daaronder? Wat zou jij nodig hebben om dit anders te kunnen zien?
Deze manier van vragen stellen wil ik vaker inzetten. In gesprekken, maar ook als voorbereiding op wat ik maak. Door mijn eigen aannames te bevragen. Door mijn gesprekspartners scherp én veilig uit te nodigen tot reflectie.
Oefening baart kunst. En dat oefenen ga ik de komende tijd veel doen — met dank aan mijn vrienden en familie, die alvast gewaarschuwd zijn. De tijd van koetjes, kalfjes en weerpraatjes is even voorbij.
Wees gerust: als het serieus wordt, vraag ik altijd eerst of ik het je even goedbedoeld moeilijk mag maken.
